Badanie preluksacyjne to ultrasonograficzna ocena stawów biodrowych u noworodka i niemowlęcia. Służy wczesnemu wykrywaniu zaburzeń rozwojowych biodra, zanim dziecko zacznie stawiać pierwsze kroki.
Dysplazja rozwojowa stawów biodrowych (rozwojowe zaburzenie w kształtowaniu i rozwoju biodra dziecięcego) jest najczęściej występującą wadą rozwojową narządu ruchu występująca u noworodków. Wada najczęściej dotyczy dziewczynek i trzykrotnie częściej obejmuje lewy staw biodrowy. Może powstać w okresie wewnątrzmacicznym, okołoporodowym, noworodkowym, niemowlęcym i we wczesnym dzieciństwie.
Dlaczego wczesne rozpoznanie ma znaczenie
Dzięki specjalistycznym badaniom ultrasonograficznym wykrycie takich wad w okresie noworodkowym pozwala w większości przypadków wyleczyć dziecko metodami zachowawczymi bez konieczności interwencji chirurgicznej. Zbyt późno zdiagnozowana dysplazja stawów biodrowych u niemowląt może zakończyć się problemami z chodzeniem i trwałym kalectwem u dziecka. Wczesne rozpoznanie dysplazji jest najważniejsze dla dalszego leczenia oraz rokowania.
W pierwszych tygodniach życia staw biodrowy dopiero się kształtuje, a jego elementy są jeszcze w dużej części chrzęstne. To właśnie ten okres daje największe możliwości korygowania nieprawidłowości prostymi metodami, bez zabiegu.
Czynniki ryzyka
Na większe prawdopodobieństwo zaburzeń rozwoju bioderek wpływają okoliczności z okresu ciąży, porodu i pierwszych miesięcy życia:
- nieprawidłowe ułożenie płodu,
- miednicowe ułożenie podczas porodu,
- asymetria ustawienia kończyn w życiu płodowym,
- duża masa płodu,
- krępowanie nóżek powijakami w okresie poporodowym,
- nieprawidłowe noszenie dziecka oraz
- zbyt wczesne rozpoczęcie chodzenia
Na czym polega badanie preluksacyjne
Badanie preluksacyjne polega na specjalistycznym badaniu ultrasonograficznym i służy do wczesnego wykrywania ewentualnych wad wrodzonych stawów biodrowych u noworodków i niemowląt. Zwykle towarzyszy mu badanie ortopedyczne dziecka, czyli ocena ruchomości nóżek, symetrii fałdów skórnych i ustawienia kończyn.
Podczas USG dziecko leży na plecach lub na boku, a głowica przykładana jest do okolicy biodra. Na podstawie obrazu lekarz ocenia, czy panewka i głowa kości udowej są prawidłowo ukształtowane i ustawione względem siebie.
Kiedy wykonuje się pierwsze badanie
Pierwsze takie badanie powinno odbyć się między czwartym a szóstym tygodniem życia dziecka. Badanie USG jest całkowicie nieszkodliwe i bezbolesne dla dziecka.
O ewentualnym powtórzeniu oceny i o jej terminie decyduje lekarz prowadzący dziecko, biorąc pod uwagę wynik pierwszego badania, czynniki ryzyka i obraz kliniczny. Zbyt późna reakcja rodzica lub zaniechanie badań preluksacyjnych może zakończyć się nie tylko problemami z nauką chodzenia, ale nawet trwałym kalectwem dziecka.
Jak przygotować dziecko
Badanie nie wymaga szczególnych przygotowań. Zwykle łatwiej przebiega, gdy dziecko jest najedzone, przewinięte i spokojne, dlatego warto zaplanować wizytę tak, aby nie wypadła w porze największego zmęczenia. Przydaje się luźne ubranko, które szybko się zdejmuje, oraz dokumentacja z poprzednich badań, jeśli takie były wykonywane.
Na skórę nanoszony jest żel, który może być chłodny w pierwszej chwili. Samo badanie nie boli i nie wiąże się z promieniowaniem.
Zasady pielęgnacji wspierające rozwój bioderek
Zasady, których należy przestrzegać, aby nie doszło do zwichnięcia stawów biodrowych:
- podczas przewijania nie wolno unosić pupy maluszka chwytając za stopy i podciągając do góry,
- nóżki podczas noszenia dziecka powinny być zawsze w rozkroku,
- nie wolno prostować maluszkowi nóżek,
- ubranko dziecka powinno być luźne i nie powinno krępować ruchów nóg,
- jak najczęściej powinno się układać maluszka na brzuszku – jest to korzystna pozycja dla jego bioderek,
- przez pierwsze tygodnie można profilaktycznie stosować szerokie pieluchy
Kiedy zgłosić się do lekarza
Konsultacji wymaga sytuacja, gdy dziecko nie miało wykonanego badania preluksacyjnego w zalecanym wieku. Niepokoić powinna też wyraźna asymetria fałdów pośladkowych i udowych, ograniczenie odwodzenia jednej nóżki, różnica długości kończyn, a u starszego dziecka kulejący chód lub chodzenie na palcach jednej stopy.
Warto też porozmawiać z lekarzem, jeśli w rodzinie występowały zaburzenia rozwoju stawów biodrowych albo jeśli ciąża lub poród przebiegały w okolicznościach wymienionych wśród czynników ryzyka.
O co zapytać lekarza
Rozmowa po badaniu jest równie ważna jak sam wynik. Pomocne pytania to: jak należy rozumieć opis USG, czy potrzebna jest kontrola i po jakim czasie, jakie zalecenia dotyczące noszenia i przewijania obowiązują w przypadku tego dziecka oraz jakie objawy powinny skłonić do wcześniejszego kontaktu.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy badanie preluksacyjne boli?
Nie. Badanie USG jest całkowicie nieszkodliwe i bezbolesne dla dziecka. Niektóre niemowlęta protestują przeciw rozbieraniu lub układaniu w wymaganej pozycji, ale samo badanie nie sprawia bólu.
W jakim wieku wykonuje się pierwsze USG bioderek?
Pierwsze takie badanie powinno odbyć się między czwartym a szóstym tygodniem życia dziecka. Termin kolejnej oceny ustala lekarz w zależności od wyniku i sytuacji dziecka.
Czy prawidłowy wynik oznacza, że problem już nie wystąpi?
Prawidłowy obraz w pierwszych tygodniach jest dobrą informacją, ale staw biodrowy rozwija się dalej. Dlatego zachowuje się zalecane zasady pielęgnacji i zgłasza lekarzowi każdą asymetrię ruchu lub nieprawidłowy chód.
Czy dysplazję da się zauważyć samemu w domu?
Czasem zwraca uwagę asymetria fałdów skórnych albo ograniczone odwodzenie jednej nóżki, jednak wiele przypadków nie daje widocznych objawów. Z tego powodu badanie ultrasonograficzne ma tak duże znaczenie.
Czy szerokie pieluchowanie zastępuje badanie?
Nie. Przez pierwsze tygodnie można profilaktycznie stosować szerokie pieluchy, ale jest to element codziennej pielęgnacji, a nie metoda rozpoznawania ani leczenia dysplazji.
