Wzrok noworodka działa inaczej niż wzrok dorosłego. W pierwszych miesiącach życia zmienia się bardzo szybko: poprawia się ostrość, pojawia się rozróżnianie barw, a potem widzenie przestrzenne. Znajomość tych etapów pomaga rodzicom odróżnić naturalny rozwój od sytuacji, którą warto omówić z lekarzem.
Wszystkie dzieci, niezależnie od tego czy ich rodzice są brunetami, czy zielonookimi rudzielcami, przychodzą na świat z niebieskimi oczami. Dzieje się tak dlatego, że w przedniej warstwie tęczówki noworodka nie ma pigmentu.
Prześwieca przez nią barwnik znajdujący się głębiej. Kolor oczu ustala się w ciągu pierwszego roku życia. O tym, jaki będzie miał odcień, decydują geny.
Jak noworodek widzi świat?
Po urodzeniu noworodki nie są pozbawione pewnych zdolności wzrokowych, ale to co widzą dalekie jest od ostrego widzenia dorosłych. Przez pierwsze kilka dni noworodek widzi świat do góry nogami, w dodatku niewyraźnie.
W pierwszym miesiącu życia dziecka można zauważyć, że źrenice reagują na światło. Malec będzie więc odruchowo zamykał powieki pod wpływem ostrego światła.
Najwyraźniej widzi z odległości około 18 do 30 cm, tak więc chwile, gdy mama lub tata pochylają się nad nim na przykład w czasie karmienia, są najprzyjemniejszymi w tym okresie. Noworodek szczególnie intensywnie wpatruje się w pochylające się nad nim twarze, a w nich spogląda w oczy.
W wieku 2 do 3 miesięcy dziecko zaczyna dostrzegać rysy twarzy matki i ojca oraz je zapamiętuje. Lubi proste wzory, wyraźnie zaznaczone kontury, większe rozmiary i kolorystykę czarno-białą. Z tego powodu przy wyborze pierwszych zabawek nie ma potrzeby stawiać na bardzo intensywne, wielobarwne wzory. Noworodek zdecydowanie bardziej woli oglądać ludzkie twarze niż zabawki.
W drugim kwartale życia wzrok dziecka wyostrza się. Świat widziany jest już bez efektu rozmywania się, jednak dziecko nadal nie widzi faktury przedmiotów.
Czy niemowlęta widzą barwy?
Niemowlęta dostrzegają barwy. Już w wieku dwóch miesięcy funkcjonują u nich wszystkie trzy receptory barw, tak jak u dorosłych, a więc po jednym dla barwy niebieskiej, zielonej i czerwonej.
Badania wskazują, że ta część kory wzrokowej, która odpowiedzialna jest za widzenie barw, funkcjonuje względnie sprawnie i rozwija się bardzo szybko. Co ciekawe, inne badania wskazują, że niemowlęta 2- i 3-miesięczne wolą barwę żółtą i czerwoną od zielonej i niebieskiej.
Wiek dziecka a widzenie barw:
- pierwszy miesiąc: żółty, pomarańczowy, czerwony, zielony, turkus, niebieski, seledynowy, purpurowy
- drugi miesiąc: odróżnia żółty od zielonego
- trzeci miesiąc: odróżnia żółty od czerwonego
- trzeci/czwarty miesiąc: jak u człowieka dorosłego.
Kolejne miesiące: od wpatrywania się do śledzenia wzrokiem
Kolejne miesiące to niezwykle intensywny rozwój wzroku. Maluszek zaczyna wpatrywać się w jasne miejsca, jak okno, za którym świeci słońce, czy biała ściana.
W drugim miesiącu umie też dłużej utrzymać wzrok na jednym obiekcie, najchętniej na twarzy rodzica.
W trzecim miesiącu zaczyna śledzić przedmioty i wodzić za nimi oczami. Jeśli zabawkę przesuwa się powoli z prawej do lewej strony, malec nie spuszcza z niej spojrzenia. Znacznie też poprawia się ostrość widzenia. Dziecko jest w stanie zobaczyć nawet drobne przedmioty, jak guzik czy moneta.
W czwartym miesiącu maleństwo dostrzega kolory, jednak są one pastelowe. Nim skończy sześć miesięcy, zaczyna postrzegać świat w trójwymiarze, co pozwala mu sięgać i chwytać przedmioty, oraz przenosić spojrzenie w kierunku miejsca, z którego dochodzą odgłosy.
Widzenie stereoskopowe
Przełomowym momentem dla umiejętności wzrokowych niemowlęcia jest wiek 2 do 3 miesiąca życia. Pojawia się wtedy widzenie stereoskopowe, czyli zdolność obu oczu do równoczesnego widzenia tych samych aspektów danego obiektu oraz widzenie nie tylko szczegółów, ale także całej organizacji.
W tym wieku dziecko potrafi już płynnie śledzić poruszający się niezbyt szybko obiekt. Do tej pory potrafiło śledzić go jedynie skokami. Zaczyna też postrzegać ruch jako proces ciągły.
Dzięki postępującemu rozwojowi motorycznemu, który pozwala na podparcie tułowia na rękach i uniesienie głowy, dziecku rozszerza się horyzont, który widzi, a co za tym idzie doskonali swoje postrzeganie, kojarzenie i zapamiętywanie. Zakres widzenia znacznie pogłębia się i polepsza. W wieku 6 miesięcy pojawia się pełna świadomość perspektywy.
Co jeszcze warto wiedzieć o wzroku niemowlaka?
W ciągu pierwszych ośmiu miesięcy życia dziecka jego ostrość wzroku poprawia się ośmiokrotnie i jest porównywalna z ostrością wzroku wielu dorosłych, którym przydałyby się słabe okulary.
W drugim półroczu dziecko coraz lepiej spostrzega otaczający je świat. Zwiększa się pole jego spostrzegania. Lepiej pojmuje świat przedmiotów dzięki dostrzeganiu ich faktury oraz coraz dokładniejszemu postrzeganiu kształtów, wielkości i położenia zabawek.
Wzrok współdziała z precyzyjnymi ruchami rąk, sterowanymi wolą, co nazywamy koordynacją wzrokowo-ruchową. Maluch dzięki zmysłowi wzroku dostrzega jakąś zabawkę, a kierowanie w jej stronę ręki czy też całego ciała dokonywane jest pod kontrolą wzroku. Co ważne, zbliżając się do interesującego przedmiotu, ręka precyzyjnie zwalnia, co ułatwia dotknięcie i uchwycenie zabawki. W poprzednich etapach rozwoju dziecko, nie umiejąc ustalić odległości, jedynie w nią uderzało.
W okresie tym występuje także pewna specyfika. Dziecko spostrzega jako całość pewne przedmioty występujące razem, na przykład talerz i leżące na nim jedzenie są odbierane przez malucha jako całość. Ten sposób spostrzegania zanika pomiędzy 10 a 12 miesiącem życia, dzięki zdobywanemu poprzez manipulację i dotykanie doświadczeniu oraz wykształceniu się precyzyjnego chwytu.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Podane wyżej terminy są orientacyjne i u zdrowych dzieci mogą się nieco różnić. Niepokój powinny jednak budzić sytuacje, w których pewne umiejętności w ogóle się nie pojawiają albo gdy oko wygląda inaczej niż zwykle. Warto omówić z lekarzem następujące obserwacje:
- brak reakcji źrenic na światło lub brak odruchowego mrużenia oczu przy jasnym świetle
- brak kontaktu wzrokowego i brak zainteresowania twarzą opiekuna po kilku tygodniach życia
- brak wodzenia wzrokiem za wolno przesuwanym przedmiotem po trzecim miesiącu życia
- stałe lub utrzymujące się po kilku miesiącach ustawianie jednego oka inaczej niż drugiego, czyli zez
- niekontrolowane, rytmiczne ruchy gałek ocznych
- biały lub szarawy odblask w źrenicy, także widoczny na zdjęciach
- opadająca powieka zasłaniająca źrenicę
- stałe łzawienie, ropna wydzielina, zaczerwienienie lub obrzęk powiek
- wyraźne unikanie światła i niepokój dziecka przy jego ekspozycji
Na co zwrócić uwagę podczas wizyty kontrolnej
Ocena wzroku wchodzi w skład rutynowych badań bilansowych małego dziecka. Podczas takiej wizyty można poprosić o sprawdzenie, jak dziecko reaguje na światło i na ruch przedmiotu, oraz zapytać o ustawienie oczu.
Pomocne bywa przygotowanie krótkiej listy obserwacji z domu: od kiedy dziecko wodzi wzrokiem, czy sięga po zabawki celnie, czy przy oglądaniu przedmiotów przechyla głowę. Warto też wspomnieć o wadach wzroku i chorobach oczu występujących w rodzinie, ponieważ może to wpływać na zakres zalecanej kontroli.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Z jakiej odległości widzi noworodek?
Najwyraźniej widzi z odległości około 18 do 30 cm. Dlatego tak chętnie wpatruje się w twarz osoby, która pochyla się nad nim podczas karmienia lub przewijania.
Kiedy dziecko zaczyna rozróżniać kolory?
Już w wieku dwóch miesięcy działają wszystkie trzy receptory barw. W drugim miesiącu dziecko odróżnia żółty od zielonego, w trzecim żółty od czerwonego, a około trzeciego i czwartego miesiąca widzenie barw przypomina to u człowieka dorosłego.
Czy kolorowe zabawki przyspieszają rozwój wzroku?
W pierwszych tygodniach dziecko najlepiej odbiera proste wzory, wyraźne kontury, większe rozmiary i kolorystykę czarno-białą. Najchętniej ogląda jednak ludzką twarz, która jest dla niego ciekawsza niż jakakolwiek zabawka.
Czy zez u niemowlęcia zawsze wymaga konsultacji?
Przejściowe, krótkotrwałe zbaczanie oka w pierwszych tygodniach zdarza się u zdrowych dzieci. Jeśli jednak ustawienie oczu jest stale nierówne albo utrzymuje się w kolejnych miesiącach, należy pokazać dziecko lekarzowi.
Czy kolor oczu dziecka jeszcze się zmieni?
Tak. Kolor oczu ustala się w ciągu pierwszego roku życia, a o jego odcieniu decydują geny.
