Gorączka u dziecka niepokoi opiekunów bardziej niż większość innych objawów. Wiele nieporozumień bierze się z nieprawidłowego pomiaru temperatury oraz z tego, jak i kiedy podaje się lek przeciwgorączkowy.
Za prawidłową temperaturę uznać należy 37ºC przy pomiarze w ustach, 37,6ºC w odbycie, 36,6ºC pod pachą. W przypadku pomiaru w uchu wysokość temperatury prawidłowej należy sprawdzić w dołączonej instrukcji.
Poniższy tekst zbiera podstawowe informacje o gorączce u dzieci oraz najczęstsze pomyłki, które sprawiają, że postępowanie w domu bywa mniej skuteczne, niż mogłoby być.
Co to jest gorączka?
Gorączka to reakcja obronna organizmu, w czasie której wytwarza on substancje zwalczające infekcję.
Sama wysokość temperatury nie mówi wszystkiego o ciężkości choroby. Znaczenie ma także zachowanie dziecka, czas trwania gorączki i objawy, które jej towarzyszą. Orientacyjny podział wygląda następująco:
- Temperatura między 37,2 a 38°C to stan podgorączkowy, wymagający obserwacji dziecka.
- Temperatura między 38 a 38,5°C to umiarkowana gorączka, dziecko należy chłodzić lub podać lek przeciwgorączkowy.
- Temperatura powyżej 38,5°C to wysoka gorączka, wymagająca podania leków przeciwgorączkowych.
- Temperatura powyżej 40°C wymaga pomocy lekarskiej.
Jakie są objawy gorączki?
Gorączce towarzyszą zwykle objawy, które można zauważyć bez termometru:
- Rumień, zarumienienie
- lepka, spocona skóra
- płacz, niepokój
- uczucie zmęczenia, apatia
- uczucie zimna, dreszcze
- bóle głowy, inne bóle
- suchość śluzówek
- drgawki gorączkowe.
Jak właściwie zmierzyć temperaturę?
Ważne jest, aby termometr był sprawny, odpowiednio dobrany do dziecka. Przed użyciem nowego termometru należy uważnie zapoznać się z instrukcją obsługi, aby pomiar wykonać prawidłowo.
Temperatury nie należy mierzyć:
- bezpośrednio po wypiciu gorących napojów
- gdy dziecko płacze
- po wysiłku fizycznym
- w otoczeniu, które jest przegrzane
- po odbytej kąpieli.
Gdzie można mierzyć temperaturę?
Każde miejsce pomiaru ma swoje zalety i ograniczenia:
- w przewodzie słuchowym, jest to pomiar z wykorzystaniem podczerwieni, pozwala szybko uzyskać wynik,
- w ustach, należy poczekać 30 minut od ostatniego posiłku lub napoju. Pomiar jest trudny przy zatkaniu nosa i silnym kaszlu, ponieważ dziecko nie jest w stanie wystarczająco długo przytrzymać termometr nie otwierając ust,
- w odbycie, u małych dzieci najpewniejszy sposób pomiaru,
- pod pachą, pomiar wygodny i niekrępujący dla dziecka, ale mniej dokładny.
Czy każde pojawienie się gorączki wymaga interwencji lekarza?
Odpowiedź zależy od wieku dziecka i objawów towarzyszących. Na pewno pilnej konsultacji wymaga noworodek czy młode niemowlę.
Sama gorączka lub gorączka z niewielkimi objawami, trwająca nie dłużej niż 3 dni, może być obniżana bez konsultacji lekarza.
Starsze niemowlęta i małe dzieci powinien zbadać lekarz, gdy gorączce towarzyszą niepokojące objawy, takie jak:
- całkowita odmowa jedzenia i picia
- duszność
- kaszel
- wymioty
- ostra biegunka
- apatia lub znaczne pobudzenie
- silny ból głowy
- zaburzenia świadomości.
Jak obniżać gorączkę?
Można ją obniżać metodami fizykalnymi, tzn. zimne okłady, kąpiele w wodzie o 1 stopień chłodniejszej niż temperatura dziecka, zwiększenie ilości płynów. Można podać lek przeciwgorączkowy.
Bardzo ważne jest pojenie dziecka w czasie gorączki, ponieważ utrata wody następuje wskutek pocenia się i wzrastającej liczby oddechów.
Jeśli wydalanie wody przewyższa jej podaż, może dojść do odwodnienia. W większości sytuacji ma ono przebieg łagodny i udaje się je wyrównać drogą doustną. Kiedy jednak objawy ulegają nasileniu (suchość śluzówek, zapadnięte gałki oczne, zapadnięte ciemię), konieczne staje się nawadnianie dożylne.
Gorączka poszczepienna
Dość często po szczepieniach występuje przejściowa gorączka. Szczepionka zawiera niewielkie ilości drobnoustrojów i wywołuje reakcje układu odpornościowego. Tego typu gorączka trwa zwykle kilka godzin. Dziecko może być rozdrażnione i odczuwać ból. W takiej sytuacji można podać lek przeciwgorączkowy.
Jeżeli gorączka po szczepieniu utrzymuje się dłużej, jest bardzo wysoka albo towarzyszą jej inne niepokojące objawy, warto skontaktować się z lekarzem.
Drgawki gorączkowe
Drgawki gorączkowe występują u pewnej grupy dzieci od 6. miesiąca do 5. roku życia, pojawiają się głównie w czasie narastania gorączki, są krótkotrwałe i najczęściej ustępują samoistnie.
Pierwszy w życiu epizod drgawek zawsze wymaga oceny lekarskiej. W trakcie napadu należy zadbać o bezpieczeństwo dziecka, nie wkładać nic do ust i zapamiętać, jak długo trwał epizod oraz jak wyglądał.
Najczęściej popełniane błędy w zwalczaniu gorączki u dzieci
Najczęstszym błędem jest oczekiwanie z podaniem kolejnej dawki do momentu, aż gorączka wzrośnie. W tym czasie gorączka może jeszcze bardziej wzrosnąć. Lek powinno się podawać regularnie i w dawce odpowiedniej do masy ciała dziecka.
Błędem jest sięganie po preparaty dla dorosłych, ponieważ dzielenie leku nie zapewnia adekwatnej dawki. Często rodzice nie chcąc zaszkodzić dziecku, podają lek w dawkach mniejszych od zalecanych, co powoduje, że lek nie jest skuteczny.
Do pomyłek prowadzi też pomiar wykonany zaraz po kąpieli, po płaczu lub w przegrzanym pokoju oraz porównywanie wyników z różnych miejsc ciała tak, jakby oznaczały to samo.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Pilnej konsultacji wymaga gorączka u noworodka i młodego niemowlęcia, temperatura powyżej 40°C, a także gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni. Kontaktu z lekarzem wymagają również duszność, wymioty, ostra biegunka, całkowita odmowa jedzenia i picia, silny ból głowy, apatia lub znaczne pobudzenie oraz zaburzenia świadomości.
Niezwłocznej pomocy medycznej potrzeba przy drgawkach, przy narastających objawach odwodnienia (suchość śluzówek, zapadnięte gałki oczne, zapadnięte ciemię) oraz wtedy, gdy stan dziecka szybko się pogarsza mimo obniżenia temperatury.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy gorączkę trzeba obniżać zawsze?
Nie. Stan podgorączkowy wymaga przede wszystkim obserwacji dziecka. Przy umiarkowanej gorączce stosuje się chłodzenie lub lek przeciwgorączkowy, a przy wysokiej gorączce lek przeciwgorączkowy. O szczegółach postępowania w konkretnym przypadku decyduje lekarz.
Który pomiar temperatury jest najdokładniejszy u małego dziecka?
U małych dzieci najpewniejszym sposobem pomiaru jest pomiar w odbycie. Pomiar pod pachą jest wygodny i niekrępujący, ale mniej dokładny. Przy termometrze usznym wartości prawidłowe należy sprawdzić w instrukcji urządzenia.
Czy można podać dziecku lek przeznaczony dla dorosłych?
Nie jest to właściwe postępowanie. Dzielenie preparatu dla dorosłych nie zapewnia adekwatnej dawki. Dawkę dobiera się do masy ciała dziecka, a w razie wątpliwości warto zapytać lekarza lub farmaceutę.
Jak dużo powinno pić dziecko z gorączką?
Pojenie jest bardzo ważne, ponieważ utrata wody następuje wskutek pocenia się i wzrastającej liczby oddechów. Płyny podaje się często i w małych porcjach. Przy nasilonych objawach odwodnienia potrzebna jest pomoc medyczna.
Czy drgawki gorączkowe oznaczają padaczkę?
Drgawki gorączkowe to odrębne zjawisko, które występuje u pewnej grupy dzieci od 6. miesiąca do 5. roku życia i najczęściej ustępuje samoistnie. Ocenę każdego epizodu i ewentualną dalszą diagnostykę prowadzi lekarz.
