Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego to jedno z częstszych poważnych uszkodzeń kolana. Ten tekst wyjaśnia, czemu służy to więzadło, dlaczego po jego przerwaniu rozważa się operację i jak taki zabieg zwykle wygląda.
Staw kolanowy jest strukturą złożoną anatomicznie i czynnościowo. Nazwa ta obejmuje trzy stawy pracujące w okolicy kolana: rzepkowo-udowy, udowo-piszczelowy i piszczelowo-strzałkowy. Pracują one prawidłowo dzięki stabilizatorom czynnym, czyli mięśniom uda i goleni, oraz stabilizatorom biernym, czyli układowi więzadłowo-torebkowemu.
Rola więzadeł w stawie kolanowym
Więzadła i pośrednio torebka stawu pełnią funkcję głównych biernych stabilizatorów kolana we wszystkich płaszczyznach i osiach obrotu. Regulują położenie i wzajemny przesuw powierzchni stawowych kości udowej i piszczelowej.
W ich strukturze znajdują się mechanoreceptory wrażliwe na rozciąganie, czyli zakończenia nerwowe reagujące na napięcie tkanki. Impulsy z nich wpływają na napięcie mięśni prostowników i zginaczy kolana, dlatego więzadła, kości i mięśnie współpracują ze sobą, zapewniając stabilny ruch.
- ACL, czyli więzadło krzyżowe przednie (ang. anterior cruciate ligament)
- PCL, czyli więzadło krzyżowe tylne (ang. posterior cruciate ligament)
- MCL, czyli więzadło poboczne piszczelowe (ang. medial collateral ligament)
- LCL, czyli więzadło poboczne strzałkowe (ang. lateral collateral ligament)
Jak dochodzi do uszkodzenia ACL
Typowy mechanizm przerwania więzadła to skręcenie kolana w zgięciu przy zablokowanej stopie. Uszkodzenia dzieli się na powstałe w kontakcie z inną osobą lub przeszkodą oraz bez takiego kontaktu.
Około 70 procent uszkodzeń tego więzadła ma podłoże sportowe. Najczęściej do zerwania dochodzi podczas gry w piłkę nożną, piłkę ręczną, siatkówkę i koszykówkę oraz podczas jazdy na nartach.
Objawy i rozpoznanie
Przerwanie lub nadmierne wydłużenie więzadła prowadzi do niestabilności kolana. Pacjenci opisują ją jako wrażenie stawu niepewnego, uciekającego, mijającego się lub przeskakującego, głównie podczas biegania i skoków. Zmiana kierunku biegu może powodować przeskoczenie i silny ból.
Rozpoznanie opiera się na rozmowie z pacjentem, badaniu kolana i badaniach dodatkowych. Lekarz wykonuje testy zwartości, najczęściej test Lachmana i test pivot shift, oraz porównuje kolano zdrowe z uszkodzonym. Dla potwierdzenia i wykrycia innych uszkodzeń wykorzystuje się zdjęcia rentgenowskie, badanie ultrasonograficzne (USG) oraz rezonans magnetyczny (MRI).
Dlaczego rozważa się leczenie operacyjne
Więzadła poboczne mają duży potencjał samoistnego gojenia, ponieważ leżą w obrębie dobrze unaczynionej torebki stawu. Więzadła krzyżowe mają niską naturalną zdolność do regeneracji.
Utrzymująca się niestabilność może sprzyjać powstawaniu wczesnych zmian zwyrodnieniowych, ponieważ chrząstka i łąkotki przenoszą obciążenia w sposób nieprawidłowy. Leczenie operacyjne odtwarza anatomiczną i biomechaniczną funkcję więzadła. Decyzję o operacji podejmuje lekarz wspólnie z pacjentem, biorąc pod uwagę wiek, aktywność i towarzyszące uszkodzenia.
Z czego wykonuje się przeszczep
Uszkodzone więzadło zastępuje się inną tkanką lub materiałem. Najczęściej wykorzystuje się pobrany od pacjenta fragment więzadła rzepki albo ścięgna zginaczy.
- przeszczep z więzadła rzepki: łatwo i szybko się wgaja, długo utrzymuje wysoką wytrzymałość, ale bywa przyczyną bólu przy klękaniu w miejscu pobrania i trudniejszej rehabilitacji; nie jest odpowiedni przy zmianach w stawie rzepkowo-udowym
- przeszczep ze ścięgien zginaczy: łatwiejsza rehabilitacja, ale częstsze zaburzenia czucia na przedniej powierzchni goleni i kolana oraz słabsze wgajanie
- przeszczepy od dawców (allografty), pochodzące z banków tkanek, w Polsce stosowane głównie do operacji rewizyjnych
- materiały zastępujące ścięgno, których użycie przy pierwszym zabiegu bywa przedmiotem dyskusji
Jak przebiega zabieg
Rekonstrukcję więzadła krzyżowego przeprowadza się pod kontrolą artroskopii. Artroskopia to minimalnie inwazyjny sposób oglądania wnętrza stawu przy pomocy małych elementów optycznych wprowadzanych przez niewielkie nacięcia skóry i połączonych z kamerą wideo.
Zabieg polega na wprowadzeniu przeszczepu przez kanały wywiercone w kości udowej i piszczelowej, w miejscu odpowiadającym położeniu naturalnego więzadła. Przeszczep mocuje się w kości implantami tytanowymi lub biowchłanialnymi, aby nie przemieszczał się i mógł się wgoić. Przy przeszczepach ze ścięgien zginaczy opisywane są techniki anatomiczne jedno- i dwupęczkowe.
Znieczulenie i okres po zabiegu
Operacje kolana przeprowadza się zwykle w znieczuleniu przewodowym, najczęściej podpajęczynówkowym, rzadziej w znieczuleniu ogólnym. O wyborze decyduje anestezjolog po rozmowie z pacjentem i ocenie stanu zdrowia.
Po zabiegu zwykle konieczne są odciążenie kończyny, kontrola obrzęku i stopniowa rehabilitacja prowadzona według zaleceń. Tempo powrotu do aktywności, w tym do sportu, jest indywidualne i zależy od rodzaju przeszczepu, uszkodzeń towarzyszących oraz przebiegu usprawniania.
O co zapytać lekarza
Przed podjęciem decyzji warto przygotować pytania, które pomogą zrozumieć plan postępowania:
- czy w moim przypadku operacja jest konieczna i co się stanie, jeśli jej nie będzie
- jaki rodzaj przeszczepu jest rozważany i dlaczego
- czy w kolanie są uszkodzenia łąkotek lub chrząstki wymagające leczenia
- jak będzie wyglądała rehabilitacja i kiedy zwykle wraca się do pracy oraz sportu
- jakie są możliwe powikłania i objawy, przy których należy zgłosić się szybciej
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy zerwane więzadło krzyżowe może zrosnąć się samo?
Więzadła krzyżowe mają niską naturalną zdolność do regeneracji, inaczej niż więzadła poboczne, które leżą w dobrze unaczynionej torebce stawu. Dlatego leczenie nieoperacyjne nie usuwa przyczyny niestabilności, choć o postępowaniu w konkretnym przypadku decyduje lekarz.
Czy rekonstrukcja ACL wymaga dużego cięcia?
Zabieg przeprowadza się pod kontrolą artroskopii, czyli przez niewielkie nacięcia skóry, przez które wprowadza się elementy optyczne o średnicy do około 5 mm. Dodatkowe nacięcie bywa potrzebne do pobrania przeszczepu.
Który przeszczep jest lepszy: z więzadła rzepki czy ze ścięgien zginaczy?
Każdy ma inne zalety i wady. Przeszczep z więzadła rzepki szybciej się wgaja, ale bywa przyczyną bólu przy klękaniu. Przeszczep ze ścięgien zginaczy ułatwia rehabilitację, ale wgaja się słabiej. Dobór zależy od wielu czynników i jest omawiany indywidualnie z lekarzem.
Jakie badanie potwierdza uszkodzenie ACL?
Podstawą jest badanie kliniczne z testami zwartości. Uzupełniająco stosuje się USG, które daje dynamiczny obraz uszkodzenia, rezonans magnetyczny oraz zdjęcia rentgenowskie oceniające kości.