Jaskrę nazywa się złodziejem wzroku, ponieważ w najczęstszej postaci przez długi czas nie daje dolegliwości, a uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Dlatego to choroba, w której o wszystkim decyduje moment rozpoznania.
Jaskra (łac. glaucoma) to zespół chorób oczu, które prowadzą do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Uszkodzenie to spowodowane jest nadmiernym wzrostem ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.
Wraz z zanikaniem nerwu wzrokowego obszar widzenia staje się coraz mniejszy, aż całkowicie zanika. Wówczas dochodzi do całkowitej ślepoty. Jaskra jest chorobą przewlekłą, w której nie ma możliwości całkowitego wyleczenia, można jednak zahamować proces rozwoju choroby.
Jakie są objawy jaskry
Najczęstszym typem jaskry jest jaskra otwartego kąta przesączania. Podstępność tego typu choroby polega na tym, że pierwsze jej objawy są trudne do uchwycenia przez pacjenta.
Bóle głowy, bóle oka czy obniżenie ostrości widzenia nie są charakterystyczne dla początkowych etapów tej formy jaskry, a występują dopiero w jej późniejszej fazie. Z tego powodu jedyną metodą wczesnego rozpoznania jaskry i rozpoczęcia leczenia są regularne badania wzroku u okulisty.
Warto pamiętać, że pole widzenia zawęża się powoli, a drugie oko długo kompensuje ubytki. Człowiek może więc nie zauważyć, że widzi coraz mniej, dopóki zmiany nie są już duże.
Ostry atak jaskry, sytuacja pilna
W jaskrze z wąskim kątem przesączania może dojść do ostrego ataku jaskry, objawiającego się bardzo silnym bólem głowy i oka, zaczerwienieniem oka i poszerzeniem źrenicy. W takiej sytuacji należy niezwłocznie zgłosić się na ostry dyżur okulistyczny.
Objawom mogą towarzyszyć nudności lub wymioty, które łatwo przypisać innej przyczynie. Nagły, bardzo silny ból oka z zaburzeniem widzenia zawsze wymaga natychmiastowej pomocy, a nie oczekiwania na planową wizytę.
Jak rozpoznać jaskrę
Diagnostyka jaskry opiera się na analizie postępujących zmian w obrazie tarczy nerwu wzrokowego oraz ubytków pola widzenia. Samo jednorazowe zmierzenie ciśnienia w oku nie wystarczy, aby potwierdzić lub wykluczyć chorobę.
Najważniejszymi badaniami służącymi do rozpoznania i monitorowania przebiegu jaskry są:
- tonometria, badanie ciśnienia ocznego
- badanie ostrości wzroku
- oftalmoskopia, badanie dna oka, w szczególności tarczy nerwu wzrokowego
- perymetria, badanie pola widzenia
- gonioskopia, badanie kąta przesączania
- komputerowe badanie obrazowe dna oka, HRT, GDx, OCT
- pachymetria, badanie grubości rogówki
Czynniki sprzyjające wystąpieniu jaskry
Część okoliczności zwiększa prawdopodobieństwo choroby. Ich obecność nie oznacza, że jaskra wystąpi, ale bywa argumentem, by badać wzrok regularnie, nawet gdy nic nie dolega:
- Jaskra u krewnych 1. stopnia.
- Wiek powyżej 40 r.ż.
- Źle leczone nadciśnienie lub niskie ciśnienie krwi, nocne spadki ciśnienia krwi.
- Migrenowe bóle głowy.
- Zimne dłonie i stopy.
- Krótkowzroczność.
- Uraz gałki ocznej lub inna choroba oka.
- Cukrzyca.
- Długotrwałe stosowanie leków steroidowych.
Jak wygląda leczenie jaskry
Jednym z kluczowych elementów leczenia jaskry jest wczesne rozpoznanie choroby i zahamowanie jej rozwoju. Dzięki temu możliwe jest uratowanie wzroku pacjenta. Zbyt późne rozpoznanie lub nieprawidłowe leczenie prowadzi do znacznego pogorszenia ostrości wzroku, a nawet do całkowitej jego utraty.
Leczenie jaskry opiera się na utrzymywaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego w zakresie normy. Zalecaną metodą jest leczenie farmakologiczne, w którym stosując odpowiednie leki obniża się ciśnienie oczne. Jeśli taka forma leczenia nie przynosi pożądanego efektu lub istnieją przeciwwskazania do jej zastosowania, wówczas stosuje się metody inwazyjne, takie jak leczenie laserowe bądź operacyjne.
Celem terapii nie jest przywrócenie utraconego pola widzenia, bo to nie jest możliwe, lecz ochrona tego, co pozostało. O rodzaju leczenia i o tym, jakie badania kontrolne są potrzebne, decyduje okulista po zbadaniu pacjenta.
Dlaczego współpraca pacjenta z lekarzem jest istotna
Bez odpowiedniej współpracy pacjenta z lekarzem osiągnięcie pożądanego efektu leczenia jest prawie niemożliwe. Pacjent po ustaleniu modelu terapii przez lekarza okulistę powinien ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących rodzaju leków, czasu ich stosowania, dawkowania i częstości przyjmowania.
Brak lub nieprawidłowa współpraca może doprowadzić do zahamowania efektu terapeutycznego leczenia, a w niektórych przypadkach nawet do przyspieszenia rozwoju choroby oraz wystąpienia powikłań.
Wizyty kontrolne, zwykle co 3 do 6 miesięcy, służą ocenie skuteczności leczenia i chronią przed powikłaniami jaskry. Pacjent uczestniczy w procesie leczenia wraz z lekarzem, dlatego warto rozumieć chorobę, jej możliwe powikłania i zasady terapii.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Natychmiastowej pomocy okulistycznej wymaga nagły, bardzo silny ból oka i głowy z zaczerwienieniem oka, poszerzoną źrenicą, widzeniem obwódek wokół źródeł światła lub gwałtownym pogorszeniem widzenia.
Planową wizytę u okulisty warto ustalić, gdy pojawia się stopniowe zawężanie pola widzenia, potykanie się o przedmioty z boku, częsta zmiana okularów bez poprawy albo nawracające bóle oczu. Osoby z jaskrą w rodzinie, po 40. roku życia, z krótkowzrocznością, cukrzycą, po urazie oka lub przyjmujące długotrwale leki steroidowe powinny pytać lekarza o kontrolę wzroku, nawet jeśli nic im nie dolega.
Jeśli jaskra została już rozpoznana, powodem do szybszego kontaktu z lekarzem jest podrażnienie oczu po lekach, trudność w regularnym ich stosowaniu albo wrażenie, że widzenie się pogarsza pomimo leczenia.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy jaskra boli?
W najczęstszej postaci, czyli w jaskrze otwartego kąta przesączania, przez długi czas nie ma bólu ani wyraźnego pogorszenia widzenia. Ból oka i głowy jest typowy dla ostrego ataku jaskry z wąskim kątem przesączania i wymaga pilnej pomocy.
Czy jaskrę można wyleczyć?
Jaskra jest chorobą przewlekłą i nie ma możliwości całkowitego wyleczenia. Można natomiast zahamować proces rozwoju choroby, jeśli rozpoznanie nastąpi wcześnie, a leczenie jest prowadzone konsekwentnie.
Czy prawidłowe ciśnienie w oku wyklucza jaskrę?
Nie. Rozpoznanie opiera się na całości obrazu, w tym na ocenie tarczy nerwu wzrokowego i pola widzenia. Dlatego okulista zwykle łączy kilka badań, a nie opiera się na jednym pomiarze.
Jak często badać wzrok, gdy jaskra występuje w rodzinie?
O rodzaju i częstotliwości wykonywanych badań decyduje okulista. Obciążenie rodzinne jest jednym z powodów, by pytać o kontrolę wcześniej i nie odkładać jej do momentu pojawienia się objawów.
