Przepuklina brzuszna jest jedną z najczęściej występujących dolegliwości zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Jest to uwypuklenie w powłokach jamy brzusznej, które pojawia się między innymi w takich miejscach, jak pachwina czy pępek, w wyniku przesuwania się narządów wewnętrznych lub ich fragmentów.
Ściana jamy brzusznej działa jak elastyczna, ale szczelna osłona dla narządów wewnętrznych. Jeśli w którymś miejscu jest słabsza, rosnące ciśnienie w brzuchu może wypchnąć przez nią fragment tkanki lub jelita. Tak powstaje worek przepuklinowy, czyli wyczuwalne pod skórą uwypuklenie.
Przepuklina nie cofa się samoistnie. Nie znaczy to, że każda wymaga natychmiastowego zabiegu, ale znaczy, że warto ją pokazać lekarzowi i ustalić dalsze postępowanie, zamiast czekać, aż dolegliwości się nasilą.
Najczęstsze rodzaje przepukliny brzusznej
Najczęściej występującymi rodzajami przepukliny brzusznej są: pachwinowa, pępkowa, udowa. Każda z nich może być wrodzona lub nabyta, na przykład w wyniku chorób, zdarzeń losowych czy prowadzonego stylu życia.
Osobną grupę stanowią przepukliny pooperacyjne, które pojawiają się w okolicy blizny po wcześniejszym zabiegu w obrębie brzucha.
Jakie są objawy przepukliny brzusznej?
Na początku przepuklina brzuszna nie jest widoczna i nie przejawia się niepokojącymi dolegliwościami. Zmienia się to jednak wraz z postępem choroby. Wówczas w miejscach o obniżonej odporności, takich jak pępek czy pachwina, można zaobserwować elastyczne uwypuklenie oraz inne objawy, między innymi ból w okolicy nadbrzusza, pępka, pachwiny lub blizny pooperacyjnej, który nasila się przy takich czynnościach jak kaszel, kichanie czy oddawanie stolca.
Charakterystyczne jest to, że uwypuklenie bywa lepiej widoczne w pozycji stojącej, przy wysiłku lub parciu, a w pozycji leżącej często się zmniejsza.
W zaawansowanych przypadkach, gdy zawartość worka przepuklinowego zostaje uwięziona, mogą występować także:
- nudności
- zaparcia
- wzdęcia
- wymioty.
Przyczyny powstawania przepukliny brzusznej
Przepuklina brzuszna może być wrodzona i wtedy jej rozwój związany jest z budową anatomiczną powłok brzusznych. Występuje u osób, które mają zaburzenia syntezy i degradacji włókien kolagenowych.
Przepuklina brzuszna może być również nabyta w wyniku osłabienia mięśni jamy brzusznej, przebytych zabiegów chirurgicznych (przepuklina pooperacyjna) czy powstawania nadmiernego ciśnienia w jamie brzusznej. Mogą to powodować różne czynniki, na które pacjentki i pacjenci mają pośredni lub bezpośredni wpływ, między innymi:
- palenie papierosów
- złe nawyki żywieniowe
- wykonywanie ciężkiej pracy fizycznej
- wcześniejsze urazy jamy brzusznej
- infekcja pooperacyjna
- zakażenie rany pooperacyjnej
- brak aktywności fizycznej
- nadwaga
- długotrwałe zaparcia
- przerost gruczołu krokowego
- choroby układu oddechowego z uporczywym kaszlem
- ciąża
- choroby jelita grubego
- wysiłek fizyczny, zwłaszcza związany z podnoszeniem ciężarów
- uprawianie sportów wyczynowych.
Jak wygląda rozpoznanie
Diagnoza przepukliny brzusznej odbywa się na podstawie wyników badania palpacyjnego, czyli badania dotykiem, oraz badań obrazowych. Lekarz zwykle ocenia wielkość uwypuklenia, jego umiejscowienie i to, czy daje się ono odprowadzić, to znaczy wsunąć z powrotem do jamy brzusznej.
Badanie obrazowe, najczęściej ultrasonograficzne, bywa pomocne, gdy przepuklina jest niewielka albo gdy objawy nie są typowe.
Operacyjne leczenie przepukliny brzusznej
W przypadku przepukliny brzusznej możliwe jest leczenie metodami operacyjnymi. Decyzja o zabiegu i o jego terminie należy do lekarza i zależy między innymi od rodzaju przepukliny, dolegliwości oraz ogólnego stanu zdrowia.
Klasyczna metoda operacyjna polega na wykonaniu nacięcia skóry w okolicy przepukliny, przez które chirurg dostaje się do jamy brzusznej. Chirurg wypreparowuje worek przepuklinowy razem z jego zawartością, wycina go lub odprowadza do właściwego położenia. Następnie naprawia ubytki, które powstały w ścianie jamy brzusznej.
Stosowane są również metody małoinwazyjne, w których zabieg przeprowadza się przez niewielkie nacięcia powłok brzucha. Taki dostęp bywa wiązany z mniejszą raną i zwykle krótszym powrotem do zwykłej aktywności, choć przebieg zależy od konkretnego przypadku.
Każda metoda ma swoje zalety oraz ograniczenia i do decyzji chirurga pozostaje, którą z nich wybierze i która będzie najlepsza dla operowanej osoby. Znieczulenie dobiera się indywidualnie, w zależności od rodzaju przepukliny i sytuacji zdrowotnej.
Czego można spodziewać się po zabiegu
Po operacji zwykle przez pewien czas odczuwa się ból lub napięcie w okolicy rany, a powrót do wysiłku fizycznego następuje stopniowo. Zakres ograniczeń, sposób pielęgnacji rany i termin kontroli ustala lekarz prowadzący.
Warto zapytać przed zabiegiem o planowaną metodę operacji, rodzaj znieczulenia, przewidywany przebieg gojenia, możliwe powikłania oraz o to, kiedy będzie można wrócić do pracy i do ćwiczeń.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Przepuklina nie cofa się samoistnie, dlatego nie można bagatelizować tego problemu. Konsultacja chirurgiczna jest wskazana zawsze wtedy, gdy pojawia się wyczuwalne uwypuklenie na brzuchu, w pachwinie lub w okolicy blizny pooperacyjnej, nawet jeśli nie boli.
Pilnej pomocy medycznej wymaga sytuacja, w której uwypuklenie nagle staje się twarde, bolesne, zaczerwienione i nie daje się odprowadzić, a także gdy towarzyszą temu silny ból brzucha, wymioty, zatrzymanie gazów i stolca lub gorączka. Są to objawy, których nie należy obserwować w domu.
Profilaktyka, czyli co zmniejsza ryzyko
Profilaktyka zapobiegania rozwojowi przepukliny brzusznej to przede wszystkim ograniczanie do minimum czynników, które mogą przyczyniać się do występowania tego problemu. Pomagają proste, codzienne nawyki:
- regularne ćwiczenia, z uwzględnieniem wzmacniania mięśni brzucha
- dbanie o prawidłową masę ciała
- po przebytym zabiegu odpowiednia higiena rany i stosowanie się do zaleceń pooperacyjnych
- dbanie o stan zdrowia i pozostawanie pod stałą opieką lekarza
- rezygnacja z palenia
- dobrze zbilansowana dieta
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy przepuklina brzuszna może zniknąć bez operacji?
Przepuklina nie cofa się samoistnie. Ubytek w ścianie jamy brzusznej nie zarasta sam, dlatego obserwacja bez konsultacji lekarskiej nie rozwiązuje problemu.
Czy każda przepuklina wymaga natychmiastowego zabiegu?
Nie każda. O tym, czy i kiedy przeprowadzić operację, decyduje lekarz na podstawie rodzaju przepukliny, objawów i stanu zdrowia pacjenta. Inaczej wygląda sytuacja, gdy przepuklina zostaje uwięziona, ponieważ wtedy potrzebna jest pilna pomoc.
Po czym poznać, że przepuklina jest uwięziona?
Niepokojące jest uwypuklenie, które nagle staje się twarde i bolesne, nie daje się odprowadzić, a towarzyszą mu nudności, wymioty, silny ból brzucha lub zatrzymanie gazów i stolca. To powód do natychmiastowego kontaktu z pomocą medyczną.
Czy pas przepuklinowy zastępuje leczenie?
Nie. Środki uciskowe mogą jedynie czasowo zmniejszać dyskomfort i nie naprawiają ubytku w powłokach brzusznych. Ich ewentualne zastosowanie warto omówić z lekarzem.
Czy ćwiczenia mogą zapobiec przepuklinie?
Regularna aktywność wzmacniająca mięśnie brzucha oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała należą do postępowania zapobiegawczego. Przeciwnie działa nagły, bardzo duży wysiłek z podnoszeniem ciężarów bez przygotowania.
