Częste drętwienie palców i nadgarstka, które z czasem przeradza się w uporczywy ból nie dający spać, bywa pierwszym sygnałem zespołu cieśni nadgarstka. Dolegliwość nazywa się czasem chorobą zawodową pracowników biurowych, ale dotyczy znacznie szerszej grupy osób.
Kanał nadgarstka to wąska przestrzeń między kośćmi nadgarstka a więzadłem po stronie dłoniowej ręki. Przebiegają przez nią ścięgna oraz nerw pośrodkowy, który odpowiada między innymi za czucie w palcach i część ruchów dłoni. Gdy miejsca w kanale ubywa, nerw zostaje uciśnięty i pojawiają się objawy określane jako zespół cieśni nadgarstka, w skrócie ZCN.
Skąd pojawia się problem
Nadmierna eksploatacja ręki nie sprzyja jej sprawności. Pojawiają się liczne urazy, które powodują stan zapalny i obrzęk, a te z kolei prowadzą do pomniejszania się powierzchni w kanale cieśni nadgarstka, przez co coraz mocniej uciskany jest nerw. Silny ból może promieniować do łokcia, a nawet ramienia.
Choroba ma dwie istotne cechy: jest przewlekła i postępująca. Objawy zwykle nasilają się z czasem, a zmiany w samym nerwie, początkowo przejściowe, mogą stać się trwałe. Nerw jest delikatną strukturą i ma niewielką tolerancję na niedotlenienie wywołane uciskiem, a jego zdolność do regeneracji zmniejsza się z wiekiem. To właśnie dlatego objawów nie warto przeczekiwać.
Zdradliwy tryb pracy
Przy pracy biurowej ręka pozostaje przez wiele godzin w nienaturalnej pozycji i wykonuje powtarzalne ruchy. Praca siedząca, wbrew pozorom mniej męcząca, z czasem powoduje wiele dolegliwości. Cierpi na tym kręgosłup, nogi, oczy, a także palce i nadgarstki.
Znaczenie ma nie tylko sposób pracy, ale i styl życia. Długotrwała praca przy komputerze, a przede wszystkim brak ruchu, sprzyjają wielu dolegliwościom. Wiele osób także odpoczywa przed ekranem, do czego dochodzi nieprawidłowe odżywianie i nadwaga.
Kto bywa narażony
Zespół cieśni nadgarstka może towarzyszyć chorobom reumatoidalnym, zapaleniu stawów, cukrzycy, niewydolności nerek, a także zaburzeniom hormonalnym. Opisywany jest również u osób nadużywających alkoholu, u osób poruszających się o kulach, u kolarzy i zawodowych kierowców.
Coraz częściej dolegliwość zgłaszają studenci oraz matki, które wiele razy dziennie podnoszą dziecko. Największą grupę ryzyka stanowią jednak osoby pracujące codziennie przy komputerze.
Niepokojące objawy
Początek bywa subtelny: drętwieją palce, pojawia się ból łokcia i stawu ramiennego. Dopiero później ból staje się wyraźny i potrafi wybudzać w nocy. Łatwo wtedy zbagatelizować sprawę, sięgając po środki przeciwbólowe i tłumacząc dolegliwości złą pozycją podczas snu. Na sygnały, które warto omówić z lekarzem, składają się:
- Ból i drętwienie palców pojawiające się w nocy oraz w dzień, np. podczas prowadzenia samochodu
- Kłucie i obrzęk nadgarstka
- Częste mrowienie
- Ból promieniujący do przedramienia
- Pogorszenie się sprawności manualnej ręki
- Osłabienie chwytu
- Brak precyzji ruchów podczas najprostszych czynności
Przyczyny powstawania
Do zwężenia kanału nadgarstka prowadzi zwykle nie jedno zdarzenie, lecz suma obciążeń z wielu lat. Wśród wymienianych przyczyn są:
- Wcześniejsze zwichnięcia
- Źle wygojone złamania
- Drobne urazy
- Przeciążenie ręki
- Powtarzające się czynności, stałe używanie rąk
- Zmiany zwyrodnieniowe
- Zaburzenia hormonalne
- Reumatoidalne zapalenie stawów
Jak wygląda diagnostyka
Stopień zaawansowania choroby ocenia lekarz. W pierwszej kolejności stosuje się zwykle proste testy. Test Tinela polega na delikatnym ostukiwaniu nadgarstka: przy ZCN niewielki ucisk na nerw powoduje drętwienie palców. Test Phalena polega na złączeniu dłoni grzbietami i skierowaniu palców ku klatce piersiowej, a ból w tak wygiętej pozycji przemawia za uciskiem nerwu.
Jeżeli badanie nie daje pewności, lekarz może zlecić USG lub elektromiografię, czyli badanie szybkości przewodzenia nerwu pośrodkowego. Wynik takich badań pomaga ocenić, jak bardzo nerw jest uciśnięty i jakie postępowanie rozważyć.
Co może przynieść ulgę na co dzień
Czasem pomocne okazuje się odciążenie ręki i odpoczynek. W poważniejszych sytuacjach zaleca się długotrwałe oszczędzanie chorej ręki, co w praktyce oznacza konieczność poproszenia bliskich o pomoc w prowadzeniu samochodu, gotowaniu czy podnoszeniu przedmiotów.
Ulgę w bólu mogą przynieść chłodne okłady, które w przeciwieństwie do ciepłych obkurczają ścięgna. Na mrowienie pomaga regularnie powtarzane zaciskanie dłoni w pięść. Nie jest natomiast wskazane samodzielne usztywnianie ręki bandażem elastycznym, ponieważ może to prowadzić do zaburzeń krążenia krwi w nadgarstku.
Leczenie zachowawcze i operacyjne
Po potwierdzeniu rozpoznania lekarz może początkowo zalecić fizykoterapię oraz noszenie opaski. Dolegliwości bólowe łagodzą również ultradźwięki, laser, krioterapia czy jonoforeza. W części przypadków rozważa się zastrzyki z kortyzonu, których działanie bywa jednak czasowe.
Gdy ucisk nerwu jest utrwalony, standardowym postępowaniem staje się leczenie operacyjne, czyli odbarczenie uciśniętego nerwu przez przecięcie więzadła zwężającego kanał nadgarstka. Zabieg bywa wykonywany w trybie tzw. chirurgii jednego dnia, po kwalifikacji anestezjologicznej, a po nim zwykle wcześnie wdraża się postępowanie usprawniające. O rodzaju znieczulenia, terminie i przebiegu decyduje lekarz po ocenie konkretnego przypadku. Zabieg przeprowadzony zbyt późno może nie przynieść oczekiwanej poprawy, jeśli w nerwie doszło już do zaawansowanych zmian.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Do lekarza warto zgłosić się już po pojawieniu się pierwszych objawów, a nie wtedy, gdy ból towarzyszy każdej czynności. Powodem do konsultacji są nocne drętwienia i bóle ręki, mrowienie utrzymujące się poza pracą przy komputerze, pogarszające się czucie w opuszkach palców, trudność z zaciśnięciem dłoni w pięść lub utrzymaniem kubka oraz osłabienie chwytu.
Szybciej powinny reagować osoby z cukrzycą, chorobami reumatycznymi, zaburzeniami hormonalnymi i po urazach nadgarstka, a także osoby, u których objawy narastają w ciągu kilku tygodni. Nagłe, bardzo silne dolegliwości ręki po urazie wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Ważna informacja
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W razie nagłych objawów należy skorzystać z pomocy medycznej.
Najczęstsze pytania
Czy zespół cieśni nadgarstka może minąć sam?
Dolegliwość opisywana jest jako przewlekła i postępująca, dlatego objawy zwykle nie ustępują samoistnie, a z czasem się nasilają. Okresowa poprawa po odciążeniu ręki nie oznacza, że ucisk nerwu zniknął.
Czy zawsze konieczna jest operacja?
Nie. W części przypadków lekarz rozpoczyna od postępowania zachowawczego, takiego jak fizykoterapia, opaska czy zabiegi przeciwbólowe. Decyzja o leczeniu operacyjnym zależy od stopnia ucisku nerwu, wyników badań i nasilenia objawów.
Czy drętwienie palców zawsze oznacza ZCN?
Nie. Podobne dolegliwości mogą wynikać z problemów w obrębie kręgosłupa szyjnego, ucisku nerwu w innym miejscu lub chorób ogólnych. Dlatego objawy warto ocenić u lekarza, a nie rozpoznawać samodzielnie.
Czy można usztywnić rękę bandażem elastycznym na własną rękę?
Nie jest to wskazane. Samodzielne usztywnianie nadgarstka bandażem może prowadzić do zaburzeń krążenia krwi. O rodzaju i sposobie noszenia ortezy lub opaski decyduje lekarz.
